Қылмыстық схемаға қатысушылар егде жастағы адамдарға құқық қорғау органдарының қызметкерлері ретінде телефон соққан. Олар жәбірленушілердің жақындары жол-көлік оқиғасына кінәлі болғанын айтып, оларды қылмыстық жауапкершіліктен босату үшін ақша қажет деп сендірген.

Алаяқтардың сөзіне сенген үш Петропавл тұрғыны қолындағы қолма-қол ақшаларын берген. Жәбірленушілерге келтірілген шығын көлемі 1 миллионнан 3 миллион теңгеге дейін жеткен.

Қылмыстық топтың мүшелері ақшаны өздері алмай, оны курьерлер арқылы жеткізуді ұйымдастырған. Алаяқтық схемаға қатысы барын білмеген такси жүргізушілері ақшаны «сәлемдеме» ретінде алып, белгіленген мекенжайларға жеткізген.

Ал бұл ақшаны қабылдап, кейін оны қылмыскерлер көрсеткен орындарға жасыратын адам қажет болған. Осы рөлді Telegram арқылы «жеңіл жұмыс» іздеген 20 жастағы елордалық атқарған.

Жас жігіт осы мақсатпен арнайы Петропавлға келген. Өткен жылдың 8 және 9 қыркүйегінде ол үш «сәлемдемені» қабылдап, оларды алдын ала белгіленген орындарға — бұталардың арасына және қоқыс жәшіктеріне жасырған.

Петропавл полициясына алғашқы арыздар түскеннен кейін жедел уәкілдер күдіктінің жеке басын анықтап, оны ұстады. Тергеу барысында жиналған дәлелдер оның алаяқтық схемаға қатысын растады.

Сот жас жігітті қылмысқа қатысы бар деп танып, 3 жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Сонымен қатар оған жәбірленушілерге келтірілген залалды ішінара өтеу міндеті жүктелді.

Сот шешімі заңды күшіне енді.

Полиция азаматтарды әлеуметтік желілер мен мессенджерлердегі «жеңіл жұмыс», «жоғары табыс» немесе «тәжірибесіз жұмыс» туралы күмәнді ұсыныстарға сақтықпен қарауға шақырады.

Құқық қорғау органдарының мәліметінше, қылмыстық схемаға тікелей қатыспай, тек ақша немесе басқа да заттарды алып, көрсетілген жерге жеткізу сияқты әрекеттердің өзі қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

Алайда кейін құжаттың 2025 жылы берілгені белгілі болған. Директордың сөзінше, қызметкерді жұмысқа қабылдау кезінде анықтаманың берілген күніне тиісті деңгейде назар аударылмаған.

«Бұған дейін тәрбиешінің мұндай әрекетін байқамадық. Ол бізде екі ай жұмыс істеді. Әйел соттылығы жоқ екені туралы анықтама ұсынды. Бірақ, белгілі болғандай, біз қателік жібергенбіз. Бізге 2025 жылғы құжат әкелінген. Оны қарап шығып, анықтама бар екен, демек бәрі дұрыс деп ойладық. Құжаттың берілген күніне мән бермеппіз», – деді балабақша директоры Нағима Аманкосова.

Қазір тәрбиешінің бұрын нақты қандай қылмыс бойынша сотталғаны әзірге жарияланған жоқ. Бұл мәлімет тергеу барысында анықталуы мүмкін.

Заңда не айтылған?

Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін білім беру, тәрбиелеу және дамыту ұйымдарына белгілі бір санаттағы қылмыстар бойынша бұрын сотталған адамдарды жұмысқа орналастыруға тікелей тыйым салынған.

Атап айтқанда, адам өлтіру, денсаулыққа қасақана зиян келтіру, жыныстық қолсұғылмаушылыққа қарсы қылмыстар, адам саудасы, сондай-ақ экстремистік және террористік қылмыстар бойынша сотталған адамдарды мұндай ұйымдарға жұмысқа қабылдауға болмайды.

Сондай-ақ заң бойынша кәмелетке толмағандармен жұмыс істеуге байланысты лауазымға орналасатын адам тиісті қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы мәліметтердің бар-жоғы жөнінде анықтама ұсынуы қажет.

Бұдан бөлек, қолданыстағы ережелерге сәйкес, педагог немесе кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін лауазымға адамды қабылдау кезінде жұмыс беруші оның қылмыс жасағаны туралы мәліметтердің бар-жоғын тексеруге тиіс. Бұл талап ұйымның меншік нысанына қарамастан қолданылады.

Сондықтан бұл жағдайда тәрбиешінің бұрынғы соттылығының нақты қандай бапқа қатысты болғаны маңызды. Егер оның соттылығы заңда жұмыс істеуге тыйым салынған қылмыс санатына жатса, қызметкерді балабақшаға жұмысқа қабылдау кезінде заң талаптарының сақталуы жеке бағалануы мүмкін.

Оқиға қалай болған?

Бұған дейін Атыраудағы жекеменшік балабақшада бір жарым жастағы балаға тәрбиешінің қатыгездік көрсетуі мүмкін деген ақпарат тараған болатын.

Бейнебақылау жазбаларында тәрбиешінің баланы қолынан дөрекі тартып, сүйрегені, құлағынан тартқаны және оны күш қолдану арқылы ұйықтатуға тырысқаны көрінген. Кейін баланың денесінен көгерген іздер анықталған.

Осыдан кейін баланың ата-анасы полицияға жүгінген.

Полиция бұл дерек бойынша кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамау фактісі бойынша қылмыстық іс қозғаған.

Қазіргі уақытта тәрбиеші тергеуде.

Атырау облысы полиция департаментінің қоғамдық қауіпсіздік басқармасының бастығы Әділбек Қозыбековтің айтуынша, іс бойынша қажетті тергеу амалдары жүргізіліп жатыр.

«Қазіргі уақытта тергеу амалдарының кешені жүргізіліп жатыр. Оқиғаға қатысы бар барлық тұлға полиция бөлімшесіне жеткізілді», – деді Әділбек Қозыбеков.

Полиция өкілдері тергеу мүддесіне байланысты әзірге істің өзге мән-жайларын жарияламай отыр.

Балабақша басшылығы да жауап бере ме?

Жекеменшік балабақша осыдан шамамен үш ай бұрын ғана ашылған. Қазіргі уақытта онда 24 бала тәрбиеленіп жатыр.

Зардап шеккен баланың ата-анасы баланың қауіпсіздігін қамтамасыз етпеген мекеме басшылығы да жауапкершілікке тартылуы керек деп есептейді.

Бұл мәселе бойынша балабақша әкімшілігінің жауапкершілігі де тергеу нәтижесіне байланысты анықталуы мүмкін. Әсіресе тәрбиешінің жұмысқа қабылдануы кезінде қажетті құжаттардың қаншалықты дұрыс тексерілгені және оның бұрынғы соттылығы заңда белгіленген шектеулерге жататыны-жатпайтыны маңызды болады.

Әзірге тәрбиешінің нақты қандай бап бойынша сотталғаны және оның бұрынғы соттылығының осы қызметті атқаруға заң жүзінде кедергі келтірген-келтірмегені туралы ресми ақпарат жарияланған жоқ.

Тергеу аяқталып, тиісті процессуалдық шешім қабылданғаннан кейін істің барлық мән-жайы нақтылануы тиіс.

Тиісті қаулыға 3 тамызда қол қойылып, 4 тамызда Әділет министрлігінде тіркелген. Құжат алғашқы ресми жарияланған күннен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Жаңа ереже 2026 жылғы 2 наурыздан бастап күшіне енген «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» заңға негізделген.

Әр видео үшін ақша төленбейді

Азамат құқықбұзушылықты видеоға немесе фотоға түсіріп, полицияға жолдағанымен, бірден сыйақы ала алмайды.

Алдымен хабарланған құқықбұзушылық фактісі расталуы керек. Сонымен қатар бұл жағдайдың автоматты камералар арқылы, полиция қызметкерлері, лауазымды тұлғалар немесе басқа азаматтар тарапынан бұрын тіркелмегені анықталады.

Одан кейін әкімшілік іс бойынша шығарылған қаулы заңды күшіне енуі және құқықбұзушы салынған айыппұлды толық төлеуі қажет.

Осы талаптардың барлығы орындалғаннан кейін ғана материалдар арнайы комиссияның қарауына жіберіледі.

Сыйақы мөлшері қанша?

Түркістан облысында азаматтарға берілетін сыйақының ең жоғары мөлшері 10 АЕК-ке дейін, яғни 2026 жылы 43 250 теңге болып белгіленген.

Алайда әр азаматқа міндетті түрде 43 250 теңге төленбейді. Нақты соманы арнайы комиссия құқықбұзушылықты анықтауға азаматтың қосқан үлесіне қарай белгілейді.

Жаңа тәртіпте сыйақының өндірілген айыппұл сомасына қатысты нақты пайызы көрсетілмеген. Сондықтан төлем көлемін комиссия белгіленген ең жоғары шектен асырмай анықтайды.

Салыстыру үшін, Астанада құқықбұзушылықты анықтауға көмектескен азаматтарға берілетін сыйақының ең жоғары мөлшері 20 АЕК-ке немесе 86 500 теңгеге дейін жетеді.

Сыйақы алу үшін қалай хабарлау керек?

Құқықбұзушылық туралы ақпарат берген азамат жасырын түрде өтініш бере алмайды. Сыйақы алу үшін арнайы өтініш толтырып, өзінің ЖСН-ін, жеке куәлік деректерін, мекенжайын және банк шотын көрсетуі қажет.

Құқықбұзушылық туралы ақпаратты бірнеше жолмен хабарлауға болады:

• «Е-Өтініш» ақпараттық жүйесі арқылы;
• «102» мобильді қосымшасы арқылы;
• полицияның кезекші бөліміне жүгіну арқылы.

Бұл ретте жіберілген фото немесе видео құқықбұзушылықты анықтауға мүмкіндік беретіндей нақты болуы тиіс.

Комиссия өтінішті қанша уақытта қарайды?

Сыйақы беру мәселесін аудандық және облыстық маңызы бар қала әкімдіктері жанынан құрылатын арнайы комиссиялар қарайды.

Комиссия құрамында кемінде бес адам болады. Оның құрамына мәслихат депутаттары, қоғамдық кеңес мүшелері, мемлекеттік және құқық қорғау органдарының өкілдері кіреді. Комиссия жұмысына әкім төрағалық етеді.

Өтінішті қарау мерзімі 15 жұмыс күнін құрайды. Қажет болған жағдайда бұл мерзім тағы 10 жұмыс күніне ұзартылуы мүмкін.

Егер комиссия сыйақы беру туралы шешім қабылдаса, қаражат азаматтың банк шотына 30 күнтізбелік күннен кешіктірілмей аударылуы тиіс.

Алайда маңызды шарт бар: сыйақы жергілікті бюджетте осы мақсатқа қаражат қарастырылған жағдайда ғана төленеді.

Азамат сыйақыдан бас тарта алады

Ережеде азаматқа өзіне тиесілі ақшалай сыйақыдан бас тартуға да мүмкіндік берілген.

Құқықбұзушылықты анықтауға көмектескен адам қаражатты өзі алмай, оны Қазақстанда тіркелген қайырымдылық ұйымына аударуды сұрай алады.

Ақшалай емес марапаттар да қарастырылған

Құқықбұзушылықтың алдын алуға немесе оны анықтауға үлес қосқан азаматтарды ынталандыру тек ақшалай төлеммен шектелмейді.

Ережеге сәйкес, белсенді азаматтарға алғыс жариялау, құрмет грамотасымен марапаттау, оқуға жіберу немесе жұмыс орны бойынша марапатқа ұсыну сияқты ынталандыру шаралары қолданылуы мүмкін.

Ал ерекше жағдайларда азаматты мемлекеттік наградаға немесе құрметті атаққа ұсыну мүмкіндігі де қарастырылған.

Осылайша, Түркістан облысында тұрғындардың құқықбұзушылықтарды анықтауға қатысуын ынталандыратын жаңа жүйе енгізілмек. Дегенмен сыйақы алу үшін құқықбұзушылықтың бұрын тіркелмеген болуы, деректің расталуы және әкімшілік іс бойынша барлық қажетті рәсімдердің аяқталуы сияқты бірқатар талап орындалуы қажет.