Бас прокуратураның мәліметінше, күдіктілерді елге қайтару жұмысына Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі және Ішкі істер министрлігінің Интерпол Ұлттық орталық бюросы қатысқан. Экстрадициялау Қазақстанның БАӘ-дегі Елшілігінің қолдауымен жүзеге асырылған.

368 мың долларды иемденді деген күдік

Күдіктілердің біріне қатысты қылмыстық іс 2019–2020 жылдардағы оқиғаға байланысты.

Тергеу нұсқасы бойынша, ол сыбайласымен бірге Астанада халықаралық орталық салуға арналған жер учаскесін алуға жәрдемдесуге уәде берген. Алайда алдау жолымен жәбірленушінің жалпы сомасы 368 мың АҚШ долларын иемденген деген күдікке ілінген.

Оқиғадан кейін күдікті қылмыстық қудалау органдарынан жасырынған. Осыған байланысты оған халықаралық іздеу жарияланған. Кейін оның Біріккен Араб Әмірліктерінің аумағында жүргені анықталып, Бас прокуратураның сұрауы бойынша Қазақстанға экстрадицияланды.

Алматыдағы қарақшылық шабуыл

Екінші фигурант денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру, тонау және бұзақылық жасады деген күдікпен іздеуде болған.

Бас прокуратураның мәліметінше, ол 2021 жылы Алматы қаласында бір топ адаммен бірге жәбірленушіге шабуыл жасап, оның денсаулығына ауыр зиян келтірген. Сонымен қатар жәбірленушінің жалпы құны 100 мың теңгеден асатын мүлкін ашық түрде иемденген деген күдік бар.

Қылмыстық қудалау органдарынан бой тасалағаннан кейін оған да халықаралық іздеу жарияланған. Кейін оның БАӘ аумағында жүргені анықталып, Қазақстанға экстрадицияланған.

Қытай азаматының 24 200 долларын ұрлады деген күдік

Үшінші күдіктіге қатысты іс биыл жазда Астана қаласында болған оқиғаға байланысты.

Тергеу нұсқасына сәйкес, ол Қытай азаматының 24 200 АҚШ долларын ұрлады деген күдікке ілінген. Бас прокуратура бұл соманы аса ірі мөлшерге жатқызады.

Қылмыстан кейін күдікті қылмыстық қудалау органдарынан жасырынған. Осыған байланысты халықаралық іздеуге жарияланған.

Кейін оның Біріккен Араб Әмірліктерінде жүргені анықталып, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының сұрауы бойынша елге қайтарылды.

Үшеуі де тергеу изоляторына қамалды

Бас прокуратураның ресми мәліметінше, БАӘ аумағынан Қазақстанға экстрадицияланған үш күдіктінің барлығы қазіргі уақытта тергеу изоляторында қамауда отыр.

Сотқа дейінгі тергеп-тексеру қайта басталды. Қылмыстық істер бойынша тергеу амалдары жалғасып жатыр.

Құқық қорғау органдары ұсынған мәліметтерде аталған адамдардың кінәсі сот үкімімен әлі анықталмаған. Сондықтан оларды күдікті деп атаған дұрыс.

Ал Руслан Фатихұлы Жақсылықов Қауіпсіздік кеңесі аппараты басшысының орынбасары қызметіне келді. Ол да бұрынғы қызметінен босатылды.

Сонымен қатар Геннадий Иванович Зуев Қауіпсіздік кеңесі аппараты басшысының орынбасары болып тағайындалды. Бұл тағайындау да Мемлекет басшысының өкімімен жүзеге асқан.

Осы кадрлық өзгерістермен қатар Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесі аппаратының басшысы болып тағайындалды. Ол бұған дейін Қауіпсіздік кеңесі хатшысының орынбасары қызметін атқарған.

Руслан Жақсылықов бұған дейін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі қызметін атқарған. Ол 2022 жылғы қаңтарда Қорғаныс министрі болып тағайындалып, 2025 жылғы маусымға дейін осы қызметте болды.

Қауіпсіздік кеңесі — ұлттық қауіпсіздік пен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай мемлекеттік саясатты үйлестіретін конституциялық орган. Оның аппараты Қауіпсіздік кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық тұрғыдан қамтамасыз етеді.

Осылайша, Қауіпсіздік кеңесі аппаратындағы жаңа тағайындаулар оның басшылық құрамын жаңартуға бағытталған маңызды кадрлық өзгерістердің бірі болды.

Тиісті қаулыға 3 тамызда қол қойылып, 4 тамызда Әділет министрлігінде тіркелген. Құжат алғашқы ресми жарияланған күннен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Жаңа ереже 2026 жылғы 2 наурыздан бастап күшіне енген «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» заңға негізделген.

Әр видео үшін ақша төленбейді

Азамат құқықбұзушылықты видеоға немесе фотоға түсіріп, полицияға жолдағанымен, бірден сыйақы ала алмайды.

Алдымен хабарланған құқықбұзушылық фактісі расталуы керек. Сонымен қатар бұл жағдайдың автоматты камералар арқылы, полиция қызметкерлері, лауазымды тұлғалар немесе басқа азаматтар тарапынан бұрын тіркелмегені анықталады.

Одан кейін әкімшілік іс бойынша шығарылған қаулы заңды күшіне енуі және құқықбұзушы салынған айыппұлды толық төлеуі қажет.

Осы талаптардың барлығы орындалғаннан кейін ғана материалдар арнайы комиссияның қарауына жіберіледі.

Сыйақы мөлшері қанша?

Түркістан облысында азаматтарға берілетін сыйақының ең жоғары мөлшері 10 АЕК-ке дейін, яғни 2026 жылы 43 250 теңге болып белгіленген.

Алайда әр азаматқа міндетті түрде 43 250 теңге төленбейді. Нақты соманы арнайы комиссия құқықбұзушылықты анықтауға азаматтың қосқан үлесіне қарай белгілейді.

Жаңа тәртіпте сыйақының өндірілген айыппұл сомасына қатысты нақты пайызы көрсетілмеген. Сондықтан төлем көлемін комиссия белгіленген ең жоғары шектен асырмай анықтайды.

Салыстыру үшін, Астанада құқықбұзушылықты анықтауға көмектескен азаматтарға берілетін сыйақының ең жоғары мөлшері 20 АЕК-ке немесе 86 500 теңгеге дейін жетеді.

Сыйақы алу үшін қалай хабарлау керек?

Құқықбұзушылық туралы ақпарат берген азамат жасырын түрде өтініш бере алмайды. Сыйақы алу үшін арнайы өтініш толтырып, өзінің ЖСН-ін, жеке куәлік деректерін, мекенжайын және банк шотын көрсетуі қажет.

Құқықбұзушылық туралы ақпаратты бірнеше жолмен хабарлауға болады:

• «Е-Өтініш» ақпараттық жүйесі арқылы;
• «102» мобильді қосымшасы арқылы;
• полицияның кезекші бөліміне жүгіну арқылы.

Бұл ретте жіберілген фото немесе видео құқықбұзушылықты анықтауға мүмкіндік беретіндей нақты болуы тиіс.

Комиссия өтінішті қанша уақытта қарайды?

Сыйақы беру мәселесін аудандық және облыстық маңызы бар қала әкімдіктері жанынан құрылатын арнайы комиссиялар қарайды.

Комиссия құрамында кемінде бес адам болады. Оның құрамына мәслихат депутаттары, қоғамдық кеңес мүшелері, мемлекеттік және құқық қорғау органдарының өкілдері кіреді. Комиссия жұмысына әкім төрағалық етеді.

Өтінішті қарау мерзімі 15 жұмыс күнін құрайды. Қажет болған жағдайда бұл мерзім тағы 10 жұмыс күніне ұзартылуы мүмкін.

Егер комиссия сыйақы беру туралы шешім қабылдаса, қаражат азаматтың банк шотына 30 күнтізбелік күннен кешіктірілмей аударылуы тиіс.

Алайда маңызды шарт бар: сыйақы жергілікті бюджетте осы мақсатқа қаражат қарастырылған жағдайда ғана төленеді.

Азамат сыйақыдан бас тарта алады

Ережеде азаматқа өзіне тиесілі ақшалай сыйақыдан бас тартуға да мүмкіндік берілген.

Құқықбұзушылықты анықтауға көмектескен адам қаражатты өзі алмай, оны Қазақстанда тіркелген қайырымдылық ұйымына аударуды сұрай алады.

Ақшалай емес марапаттар да қарастырылған

Құқықбұзушылықтың алдын алуға немесе оны анықтауға үлес қосқан азаматтарды ынталандыру тек ақшалай төлеммен шектелмейді.

Ережеге сәйкес, белсенді азаматтарға алғыс жариялау, құрмет грамотасымен марапаттау, оқуға жіберу немесе жұмыс орны бойынша марапатқа ұсыну сияқты ынталандыру шаралары қолданылуы мүмкін.

Ал ерекше жағдайларда азаматты мемлекеттік наградаға немесе құрметті атаққа ұсыну мүмкіндігі де қарастырылған.

Осылайша, Түркістан облысында тұрғындардың құқықбұзушылықтарды анықтауға қатысуын ынталандыратын жаңа жүйе енгізілмек. Дегенмен сыйақы алу үшін құқықбұзушылықтың бұрын тіркелмеген болуы, деректің расталуы және әкімшілік іс бойынша барлық қажетті рәсімдердің аяқталуы сияқты бірқатар талап орындалуы қажет.