el24.kz Қазақстанда сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған азаматтарды ынталандыру тәртібі нақтыланды. Енді талаптарға сай келген жағдайда азаматтарға біржолғы ақшалай сыйақы, ал кей санаттарға құрмет грамотасы немесе алғыс жариялануы мүмкін.

Өзгерістер Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының 2026 жылғы 5 тамыздағы бұйрығымен енгізілді.

Құжатта сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары туралы ақпарат берген азаматтардың өтініштерін қарау және оларды ынталандыру рәсімі егжей-тегжейлі белгіленген.

Сыйақы мөлшері қалай есептеледі?

Қолданыстағы тәртіп бойынша сыйақы мөлшері сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың сипатына, пара сомасына немесе келтірілген залалдың көлеміне байланысты белгіленеді.

Ең жоғары біржолғы сыйақы 4 мың АЕК-тен аспайды. 2026 жылы 1 АЕК 4 325 теңге болғандықтан, ең жоғары төлем 17 миллион 300 мың теңгені құрайды.

Мемлекеттік органдардың ресми ақпаратында бұған дейін де сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған азаматтарға ақшалай сыйақы берілетіні көрсетілген. Сыйақы сыбайлас жемқорлық фактісі расталып, ақпарат құқық бұзушылықты анықтауға, оның жолын кесуге немесе қылмысты ашуға ықпал еткен жағдайда қарастырылады.

Кімдер ақшалай сыйақы ала алмайды?

Қызметтік міндетіне сәйкес сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық туралы хабарлауға міндетті мемлекеттік қызметкерлерге ақшалай сыйақы төленбейді. Мұндай жағдайда оларды құрмет грамотасымен марапаттау немесе алғыс жариялау қарастырылған.

Ал сыйақы алуға құқығы бар азаматтарға уәкілетті орган өтініш беру тәртібін түсіндіреді.

Қандай құжаттар қажет?

Азаматқа ақшалай сыйақы тағайындау үшін белгіленген құжаттар топтамасы ұсынылуы тиіс. Оның ішінде:

• ынталандыру туралы өтінішхат;
• тіркеу нөмірі көрсетілген өтініштің көшірмесі;
• егер құқық бұзушы әкімшілік жауапкершілікке тартылса, әкімшілік іс бойынша құжаттар;
• қылмыстық іс бойынша заңды күшіне енген сот үкімі немесе істі тоқтату туралы қаулы;
• өтініш берушінің жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесі;
• ұлттық валютадағы банк шотының бар екенін және оның нөмірін растайтын анықтама.

Ал азаматқа құрмет грамотасын беру немесе алғыс жариялау үшін оның жеке өтініші құжаттар топтамасына енгізілмейді.

Құжаттар қанша уақытта қаралады?

Құжаттар уәкілетті органға түскеннен кейін Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі немесе оның аумақтық органы бес жұмыс күні ішінде материалдардың толықтығын және белгіленген талаптарға сәйкестігін тексереді.

Одан кейін құжаттарды арнайы комиссия қарайды. Комиссия құрамында Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметінің немесе ҰҚК аумақтық органының кемінде бес қызметкері болуы тиіс.

Егер комиссия азаматты ынталандыру туралы шешім қабылдаса, қызмет басшысы немесе аумақтық орган басшысы бір жұмыс күні ішінде тиісті бұйрық шығарады.

Осы бұйрық біржолғы ақшалай сыйақы төлеуге немесе азаматты құрмет грамотасымен марапаттап, оған алғыс жариялауға негіз болады.

Ақша қашан төленеді?

Біржолғы ақшалай сыйақы тиісті бұйрық шығарылғаннан кейін бір ай ішінде азаматтың банк шотына аударылуы тиіс.

Сыйақының нақты мөлшері хабарланған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың нәтижесіне және заңнамада белгіленген есептеу тәртібіне байланысты анықталады.

2025 жылы қанша адам сыйақы алған?

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің ресми мәліметіне сәйкес, 2025 жылы сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған 61 адам ынталандырылып, оларға жалпы 24,2 млн теңге төленген.

Мемлекет азаматтардың сыбайлас жемқорлық фактілерін анықтауға және оның жолын кесуге қатысуын ынталандыру арқылы құқық бұзушылықтар туралы ақпараттың уақтылы түсуіне жағдай жасауды көздейді.

Сондықтан жемқорлық фактісі туралы хабарлаған азамат үшін ең басты талап — ақпараттың шынайы болуы және оның құқық бұзушылықты анықтауға, жолын кесуге немесе ашуға нақты ықпал етуі.

Қолданыстағы мемлекеттік түсіндіру материалдарында сыйақы тек жемқорлық фактісі туралы хабарлағаны үшін ғана емес, сондай-ақ іздеуде жүрген сыбайлас жемқорлық қылмысын жасаған адамның орналасқан жері туралы ақпарат бергені немесе қылмысты анықтау мен тергеуге нәтижелі көмек көрсеткені үшін де қарастырылатыны көрсетілген.